Odpowiedzialność karna nieletnich – kiedy młody człowiek może odpowiadać za przestępstwo?

Spis treści:

1. Odpowiedzialność karna nieletnich w świetle prawa
2. Kiedy nieletni ponosi odpowiedzialność karną?
3. Odpowiedzialność karna nieletnich: czym jest czyn karalny?
4. Jakie środki może zastosować sąd rodzinny wobec nieletniego?
5. Czy rodzice ponoszą odpowiedzialność karną za czyny nieletnich?
   
6. Najczęstsze błędy popełniane przez rodziców w sprawach nieletnich
7. Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?
8. FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące odpowiedzialności karnej nieletnich
9. Potrzebujesz pomocy w sprawie nieletniego?

Odpowiedzialność karna nieletnich w świetle prawa

Pojęcie „nieletniego” definiuje ustawa z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która zastąpiła wcześniejszą ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Zgodnie z nią, za nieletniego uważa się:

• osobę do 18. roku życia – w zakresie zapobiegania demoralizacji,
• osobę, która ukończyła 13 lat, ale nie ukończyła 17 lat – w przypadku popełnienia czynu karalnego,
• osobę do 21. roku życia – gdy sąd rodzinny wykonuje wcześniej orzeczone środki.

Warto podkreślić, że osoby poniżej 13. roku życia nie ponoszą odpowiedzialności karnej – nawet jeśli dopuszczą się czynu zabronionego.

Kiedy nieletni ponosi odpowiedzialność karną?

W przypadku osób, które ukończyły 13 lat, ale nie ukończyły 17 lat, odpowiedzialność ma przede wszystkim charakter wychowawczy i sprawą zajmuje się sąd rodzinny.

Co do zasady, sprawy nieletnich trafiają do sądu rodzinnego, który orzeka środki wychowawcze, lecznicze lub poprawcze – a nie typowe kary przewidziane dla dorosłych.

Jednak prawo przewiduje wyjątek. Nieletni może odpowiadać na zasadach określonych w Kodeksie karnym, jeżeli:

• ukończył 15 lat,
• dopuścił się jednego z najpoważniejszych przestępstw, np. zabójstwa, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, rozboju, gwałtu, lub innego poważnego przestępstwa określonego w ustawie.

Sąd ocenia m.in. stopień rozwoju psychofizycznego, okoliczności czynu oraz cechy osobowości sprawcy, aby zdecydować, czy zastosować wobec niego odpowiedzialność jak wobec osoby dorosłej.

Przeczytaj także: zniesławienie w Internecie – co robić, gdy ktoś narusza Twoje dobre imię online?

Odpowiedzialność karna nieletnich: czym jest czyn karalny?

W przypadku odpowiedzialności karnej nieletnich ustawodawca wprowadza odrębne pojęcie odpowiedzialności za zachowania sprzeczne z prawem. Zamiast tradycyjnego terminu „przestępstwo”, używanego wobec osób dorosłych, w odniesieniu do młodych sprawców stosuje się określenie „czyn karalny”.
Są to:

• czyny zabronione określone w Kodeksie karnym,
• wykroczenia (ale tylko wybrane),
• zachowania świadczące o demoralizacji, wskazane w ustawie o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich.

Przykłady czynów karalnych popełnianych przez nieletnich:

• kradzieże,
• pobicia i bójki,
• uszkodzenie mienia,
• cyberprzemoc,
• posiadanie niewielkich ilości narkotyków.

Sąd rodzinny każdorazowo analizuje zarówno rodzaj czynu, jak i dojrzałość, motywację oraz sytuację życiową nieletniego, dobierając środki adekwatne do stopnia zagrożenia i potrzeb wychowawczych.

Jakie środki może zastosować sąd rodzinny wobec nieletniego?

Postępowanie wobec nieletnich ma charakter wychowawczy i resocjalizacyjny. Sąd rodzinny dostosowując odpowiedzialność karną nieletnich, może zastosować:
1. Środki wychowawcze

• upomnienie,
• nadzór kuratora,
• zobowiązanie do naprawienia szkody,
• zakaz kontaktów z określonymi osobami,
• uczestnictwo w zajęciach terapeutycznych,
• zmianę szkoły lub ośrodka wychowawczego.

2. Środki lecznicze

• skierowanie na terapię uzależnień,
• nadzór psychologiczny lub lekarski.

3. Środki poprawcze

• umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym – to najdalej idący środek, stosowany w sytuacjach wyjątkowych, gdy inne działania nie przyniosły efektu.

Czy rodzice ponoszą odpowiedzialność karną za czyny nieletnich?

Choć odpowiedzialność karną, co do zasady ponosi sam nieletni, prawo przewiduje również sytuacje, w których konsekwencje mogą dotknąć jego rodziców lub opiekunów.

Wynika to z założenia, że to właśnie oni mają podstawowy obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem, jego wychowaniem i kontrolą nad sposobem spędzania czasu. Jeżeli sąd rodzinny uzna, że zachowanie nieletniego wynika m.in. z braku właściwego nadzoru, może nałożyć na rodziców określone obowiązki lub pociągnąć ich do odpowiedzialności cywilnej.

Rodzice lub opiekunowie mogą ponosić:

• odpowiedzialność cywilną – mogą zostać zobowiązani do naprawienia szkody wyrządzonej przez dziecko, np. poprzez zapłatę odszkodowania za zniszczone mienie, uszkodzenie pojazdu, pobicie rówieśnika czy kradzież sklepową;
• odpowiedzialność za niedopełnienie obowiązków wychowawczych. W skrajnych przypadkach możliwe jest nawet wszczęcie postępowania dotyczącego ograniczenia władzy rodzicielskiej;
• mogą zostać zobowiązani do zwiększenia nadzoru nad dzieckiem lub współpracy ze szkołą czy kuratorem.

Celem takich środków nie jest karanie rodziców, ale poprawa sytuacji dziecka oraz przeciwdziałanie dalszej demoralizacji. Niejednokrotnie to właśnie zaangażowanie rodziców i profesjonalna pomoc prawna decydują o tym, czy nieletni wróci na właściwą drogę i uniknie surowszych konsekwencji.

To może Cię również zainteresować: przedawnienie wykonania kary.

Najczęstsze błędy popełniane przez rodziców w sprawach nieletnich

Sprawy dotyczące nieletnich często są dla rodziców dużym obciążeniem emocjonalnym. Strach, wstyd czy poczucie winy potrafią prowadzić do działań, które – choć wynikają z troski – mogą nieświadomie pogorszyć sytuację dziecka.

Poniżej przedstawiamy najczęstsze błędy, z którymi spotyka się praktyka adwokacka.

• Bagatelizowanie pierwszych sygnałów demoralizacji.
• Brak kontaktu ze szkołą i wychowawcami.
• Stosowanie wyłącznie kar zamiast współpracy ze specjalistami.
• Przenoszenie odpowiedzialności na innych.
• Zbyt późne skorzystanie z pomocy adwokata.

Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata z Wrocławia?

W sprawach nieletnich warto skonsultować się z adwokatem, gdy:

• dziecko zostało zatrzymane przez Policję,
• wezwano je przed sąd rodzinny,
• istnieje ryzyko umieszczenia w zakładzie poprawczym,
• czyn ma charakter poważny lub budzi wątpliwości prawne,
• rodzice potrzebują wsparcia w kontakcie z instytucjami.

Profesjonalna pomoc prawna zwiększa szanse na właściwe zabezpieczenie interesów dziecka i zastosowanie środków dostosowanych do jego sytuacji.

Potrzebujesz pomocy w sprawie nieletniego?

Jeśli Twoje dziecko ma konflikt z prawem, warto jak najszybciej skonsultować się z adwokatem. Skontaktuj się z naszą kancelarią MHW z Wrocławia, aby uzyskać profesjonalne wsparcie w sprawach dotyczących nieletnich.

Zadzwoń, napisz lub wypełnij formularz kontaktowy już dziś.

UWAGA: Kancelaria pracuje od poniedziałku do piątku od godz. 9 do 17.
W sprawach pilnych prosimy o kontakt pod numerem telefonu 690 876 007.